អំពីមេរោគ Hantavirus
មេរោគ Hantavirus គឺជាក្រុមមេរោគដែលរាលដាលដោយសត្វកណ្តុរ (rodent-borne). ការឆ្លងចូលមនុស្សអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរពីរប្រភេទ ដែលមានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់។
១. មេរោគនេះជាអ្វី?
Hantavirus ជាក្រុមមេរោគក្នុងអំបូរ Hantaviridae (ក្នុង order Bunyavirales)។ វាមាន genomes ៣ បំណែក ប្រភេទ RNA។ សត្វកណ្តុរ (mice, rats, voles) ជាអ្នកចម្លងធម្មជាតិ។
ប្រភេទផ្សេងៗនៃ Hantavirus មានពាហនៈកណ្តុរ (reservoir) ខុសៗគ្នា ហើយបង្កើតជំងឺ ផ្សេងៗគ្នានៅផ្នែកផ្សេងៗនៃពិភពលោក។
២. ជំងឺសំខាន់ពីរ
រោគសញ្ញាសួត (Hantavirus Pulmonary Syndrome)
បណ្តាលដោយ New World hantaviruses (ក្នុងទ្វីបអាមេរិក)។ ទឹករលាយនៅសួត ធ្វើឱ្យពិបាកដកដង្ហើម។
- អត្រាស្លាប់: ប្រហែល ៣៨% (CDC)
- មេរោគ: Sin Nombre, Andes, Black Creek Canal
- តំបន់: សហរដ្ឋអាមេរិក, កាណាដា, អាហ្សង់ទីន, ប្រេស៊ីល, ឈីលី
គ្រុនហូរឈាមជាមួយរោគសញ្ញាតម្រងនោម
បណ្តាលដោយ Old World hantaviruses (អាស៊ី និងអឺរ៉ុប)។ មានការហូរឈាម និងរោគតម្រងនោម។
- អត្រាស្លាប់: ១% ដល់ ១៥% អាស្រ័យលើមេរោគ
- មេរោគ: Hantaan, Seoul, Puumala, Dobrava
- តំបន់: ចិន, កូរ៉េ, រុស្ស៊ី, ស្កង់ឌីណាវី, អ៊ឺរ៉ុបកណ្តាល
៣. វិធីឆ្លង
មនុស្សឆ្លងជាទូទៅតាមវិធីដូចខាងក្រោម៖
- ដកដង្ហើម (aerosol): ស្រូបខ្យល់ដែលមាន dust ពីទឹកនោម សំបោរ ឬទឹកមាត់សត្វកណ្តុរដែលឆ្លង — ជាមធ្យោបាយឆ្លងសំខាន់បំផុត។
- ប៉ះពាល់ផ្ទាល់: ប៉ះកន្លែងកខ្វក់ដោយដាន rodent រួចប៉ះមុខ ភ្នែក ឬច្រមុះ។
- ខាំ: ការខាំដោយសត្វកណ្តុរឆ្លង (កម្រ)។
- មនុស្ស-ទៅ-មនុស្ស: បានបញ្ជាក់តែសម្រាប់ Andes virus ប៉ុណ្ណោះ (CDC, 2026)។
៤. តំបន់រកឃើញ
ការរាយការណ៍អំពី Hantavirus មាននៅគ្រប់ទ្វីបក្រៅពី Antarctica៖
អាមេរិកខាងត្បូង
អាហ្សង់ទីន (Patagonia), ឈីលី, ប៉ារ៉ាហ្គាយ, ប្រេស៊ីល — ជាចម្បង Andes virus។
អាមេរិកខាងជើង
សហរដ្ឋអាមេរិក (Four Corners), កាណាដា — Sin Nombre virus។
អាស៊ី
ចិន, កូរ៉េខាងត្បូង, រុស្ស៊ីខាងកើត — Hantaan និង Seoul។
អឺរ៉ុប
ហ្វាំងឡង់, ស៊ុយអែត, អាល្លឺម៉ង់, បាល់កង់ — Puumala, Dobrava។
អាហ្វ្រិក
មានភស្តុតាងខ្លះៗ — ប៉ុន្តែករណីពិតកម្រមានរាយការណ៍។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ / កម្ពុជា
មិនមានករណីដែលបញ្ជាក់ជាប្រចាំទេ — ប៉ុន្តែការតាមដានសុខភាពសាធារណៈនៅដំណើរការ។
៥. ការរាតត្បាតឆ្នាំ ២០២៦
នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៦ WHO បានប្រកាសអំពីក្រុមករណីនៃ Andes virus ភ្ជាប់ទៅនឹងកប៉ាល់ទេសចរណ៍ MV Hondius។ ករណីនេះពិសេសដោយសារវាជាការរាតត្បាតអន្តរជាតិដំបូងដែលមានការឆ្លងចុះក្រោមតាមកប៉ាល់។
ព័ត៌មានបច្ចុប្បន្ន និងតួលេខផ្ទាល់ សូមមើល ផែនទីផ្ទាល់។
៦. ការបង្ការ
- សម្អាតផ្ទះ និងបរិវេណឱ្យស្អាត ជៀសវាងមិនឱ្យកណ្តុរនៅបាន។
- បិទឧបសម្ព័ន្ធ (ប្រហោង, ចន្លោះ) ដែលសត្វអាចចូលផ្ទះ។
- មុននឹងសម្អាតបន្ទប់ដែលមានដាន rodent — បាច់ទឹកសាប៊ូ/ទឹកចំរាញ់ (disinfectant) លើតំបន់នោះ ទុក ៥ នាទី បន្ទាប់មកសម្អាត។ កុំបោសផ្ទាល់ឱ្យ dust ហោះឡើង។
- ពាក់ ម៉ាស់ N95 និងស្រោមដៃនៅពេលសម្អាតតំបន់មានដានសត្វ។
- រក្សាអាហារក្នុងប្រអប់បិទជិត។
- ក្នុងពេលធ្វើដំណើរ — ជៀសវាងបន្ទប់/សំណង់ដែលបំផុសធូលីពីថ្ងៃវែង។
៧. ការព្យាបាល
បច្ចុប្បន្ន មិនមានថ្នាំពិសេស (antiviral) ដែលបានអនុម័តផ្លូវការទេ សម្រាប់ HPS ឬ HFRS។ ក៏មិនមាន វ៉ាក់សាំង អនុម័តជាអន្តរជាតិផងដែរ (កូរ៉េខាងត្បូង និងចិនមានវ៉ាក់សាំង local សម្រាប់ HFRS)។
ការព្យាបាលជាទូទៅគឺ supportive care — ទឹកបន្ថែម, អុកស៊ីសែន, ការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម និងក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ ECMO។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងដាក់ចូល ICU ឱ្យបានឆាប់ គឺជាកត្តាសំខាន់បំផុតសម្រាប់ជោគជ័យនៃការរស់រានមានជីវិត។
៨. អ្វីដែលត្រូវធ្វើប្រសិនបើអ្នកសង្ស័យ
- ប្រសិនបើអ្នកបានប៉ះពាល់ rodent ឬបន្ទប់មានដាន rodent ហើយមានរោគសញ្ញា គ្រុនក្តៅ + ឈឺសាច់ដុំ + ពិបាកដកដង្ហើម — ទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ។
- ប្រាប់គ្រូពេទ្យឱ្យដឹងអំពីការប៉ះពាល់ជាមួយសត្វកណ្តុរ ឬការធ្វើដំណើរថ្មីៗ។
- កុំរង់ចាំឱ្យរោគធ្ងន់ធ្ងរ — HPS អាចដំណើរការរហ័ស (ពី ១ ទៅ ២ ថ្ងៃ)។
